بررسی نقش پاداش مالی و حق انتخاب بر رفتار با رویکرد نظریه همخوانی انگیزشی
بررسی نقش پاداش مالی و حق انتخاب بر رفتار با رویکرد نظریه همخوانی انگیزشی: یک مطالعه عصب شناختی با ردیاب چشم
 |
 |
انگیزه همواره یکی از حوزه‌های بنیادین مرتبط با رفتار افراد در محیطهای مختلف بوده و هست. جریانهای نظری متعددی در حوزه انگیزش وجود دارند که پیش بینیها و نتایج متضادی در خصوص تاثیر عوامل انگیزشی مختلف خصوصا پاداشهای مالی بر رفتار ارائه می دهند. نظریه همخوانی انگیزشی (هندیجانی، 2024؛ 2025) یکی از نظریات جدید در حوزه انگیزش است که دیدگاهی جدید بر نحوه تعامل عوامل انگیزشی ارائه می‌دهد و با وارد کردن دو مفهوم دیالکتیک و محیط گرایی، تضادهای موجود در جریانهای نظری پیشین را برطرف می‌نماید. بر اساس این نظریه عوامل انگیزشی مختلف در یک برهمکنش دیالکتیک با یکدیگر و با مکانیزمهای محیطی به شکل گیری انگیزه کل و پدیداری رفتار منجر می شوند.
این تحقیق با رویکرد عصب شناختی و با استفاده از روش ردیابی چشم به بررسی پیش بینیهای نظریه همخوانی انگیزشی می پردازد و بخشی از نتایج آن در نشریه فرانتیرز شاخه شناخت چاپ شده است. این پژوهش حاصل یک فعالیت مشترک آزمایشگاهی بین دکتر رزا هندیجانی، رئیس آزمایشگاه تحقیقات کسب و کار و دکتر پیرس استیل استاد برجسته پژوهش و رئیس مدیریت بروکفیلد در دانشگاه کلگری کانادا است.
نتایج تحقیق نشان می دهد که:
- پاداشهای مالی مبتنی بر عملکرد اعم از پاداشهای برجسته و غیربرجسته با افزایش توجه دیداری، انگیزه و عملکرد افراد را افزایش می دهند. درواقع، افراد به محرک مرتبط با پاداش مالی بیشتر نگاه می کنند و این امر باعث افزایش انگیزه، زمان انجام فعالیت و بهبود عملکرد در آنان می شود.
- حق انتخاب به عنوان یک عامل انگیزش درونی تاثیر معناداری بر انگیزه و عملکرد افراد ندارد.
این نتایج با رویکردهای غالب در روانشناسی شناختی شامل نظریات خودتصمیم گیری و ارزیابی شناختی در تقابل است. این نظریات بر نقش تسهیلگر عوامل انگیزش درونی نظیر حق انتخاب و نقش تخریب‌گر عوامل انگیزش بیرونی خصوصا پاداشهای مالی مبتنی بر عملکرد تاکید دارند. این امر باعث ایجاد تناقضات و چالشهای فراوان بین جریانهای نظری رفتاری و شناختی در ادبیات انگیزش شده است. افزون بر آن، تاکید بر دوگانه انگیزه درونی-بیرونی به مسائل بنیادین فلسفی دوگانگی و علیت ذهن منجر می‌شود که نقش انسان و عوامل انگیزشی در شکل گیری رفتار به صورت واقعی غیرقابل پاسخ دهی و محل تردید جدی خواهد شد.
نتایج تحقیق حاضر شواهد جدیدی بر نظریه همخوانی انگیزشی ارائه می‌دهد و با نشان دادن نقش مثبت پاداشهای مالی مبتنی بر عملکرد بر توجه دیداری، انگیزه و عملکرد دریچه جدیدی در پیشبرد ادبیات انگیزش باز می‌کند. این تحقیق سرآغازی برای تعاملات بین‌رشته‌ای محققان در حوزه‌های مختلف شامل روانشناسی، انگیزش و علوم اعصاب شناختی فراهم می‌سازد.
لینک تحقیق حاضر:
https://www.frontiersin.org/journals/psychology/articles/10.3389/fpsyg.2026.1905792/full
منبع:
- Hendijani, R. (2024). Mental Causation and Motivation: The motivational congruence theory’s perspective. Integrative Psychological and Behavioral Science, 58(2), 467-482.
- Hendijani, R. (2025). Time dilation in motivational congruence theory’s paradigm. Integrative Psychological and Behavioral Science, 59(1), 20.
- Hendijani, R., & Steel, P. (2026). The effect of choice and reward on motivation and performance: an eye-tracking study. Frontiers in Psychology, 17, 1905792.