مشروح خبر یا مطلب:

دکترا- آینده پژوهی: تحلیل آینده­پژوهانه پدیده مهاجرت معکوس نخبگان از منظر توسعه آموزش عالی کشور

دکترا- آینده پژوهی: تحلیل آینده­پژوهانه پدیده مهاجرت معکوس نخبگان از منظر توسعه آموزش عالی کشور


عنوان رساله/پایان نامه

تحلیل آینده­پژوهانه پدیده مهاجرت معکوس نخبگان از منظر توسعه آموزش عالی کشور

نام دانشجو

فربد دیبا

مقطع تحصیلی

دکتری

رشته تحصیلی

آینده پژوهی

استاد راهنمای اول

دکتر آرین قلی پور

استاد راهنمای دوم

دکتر علی اصغر پورعزت

استاد مشاور اول

دکتر محمد ابویی

استاد داور اول

دکتر طاهر روشن دل

استاد داور دوم

دکتر سپهر قاضی نوری

استاد داور سوم

دکتر محمد رحیم عیوضی

استاد داور چهارم

دکتر مجتبی امیری

روز دفاع (مثلا: دوشنبه)

دوشنبه

تاریخ دفاع (مثلا: 15/11/1397)

29/11/1397

ساعت دفاع (مثلا:  14:30)

17

مکان (ساختمان و کلاس)

28 جنوبی

چکیده رساله/پایان‌نامه

«مهاجرت معکوس نخبگان» به پدیده­ی بازگشت افراد با تحصیلات عالی از کشورهای توسعه­یافته­ی خارجی به کشور در حال توسعه خود اشاره دارد. یک مورد عمده از مهاجرت معکوس نخبگان، بازگشت به خانه دانشجویانی از کشورهای در حال توسعه است که در کشورهای توسعه یافته تحصیل کرده­اند. براساس گزارش بنیاد ملی علوم آمریکا (2017) در میان دانشجویان 10 کشور یا اقتصاد برتر دریافت کننده ویزای موقت برای اخذ مدرک دکتری در طول سال­های 2005 تا 2015 تفاوت قابل توجهی در میزان تمایل برای ماندن در کشور آمریکا پس از فارغ­التحصیلی وجود دارد. 92 درصد ایرانی­ها پس از فارغ­التحصیلی برنامه­ای برای ماندن در ایالات متحده داشتند که در بین کشورها، بالاترین درصد محسوب می­شود.

مساله اصلی در این پژوهش، سطح بالای مهاجرت افراد تحصیلکرده از  ایران و بررسی امکان مهاجرت معکوس نخبگان است. در این پژوهش با استفاده از روش تحلیل لایه­ای علت ها و نظریه ی چندزمینه­ای و مصاحبه نیمه ساختاریافته با 22 نفر اعضای هیئت علمی دانشگاه­های وابسته به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری که در خارج از کشور تحصیل کرده­اند؛ یافته­های زیر حاصل شد:

مصاحبه شوندگان فرایند بازگشت افراد تحصیلکرده به کشور را ضعیف و کمرنگ ارزیابی کردند و دلایل اجتماعی و اقتصادی متنوعی را معرفی نمودند که موجب تضعیف فرایند مهاجرت معکوس افراد با تحصیلات عالی به کشور می گردد. مصاحبه شوندگان گفتمان هایی مانند «فردگرایی»، «جنگ و ناامنی»، «دوگانگی»، «عدم امنیت اقتصادی» و «کمرنگ شدن گفتمان مذهبی» را به عنوان گفتمان های پشتیبانی کننده از وضعیت موجود معرفی کردند. آن­ها برای توصیف وضع موجود در لایه اسطوره/استعاره از واژه­های مهاجرت قوم آریایی، پل، ناپایداری، سراب، محال، غیرممکن، محدودیت، نامشخص، ریسک پذیری، اشتباه، حس تعلق، برگشت به اصل، نصف شدن، باتلاق استفاده کردند.

مصاحبه­شوندگان برای ایجاد آینده­های بدیل، استعاره­های زیر را پیشنهاد کردند: وطن پرستی، پایداری، آینده ای درخشان، پلی به سوی پیشرفت، پیشرفت بزرگ در علم و فناوری و امید. همچنین گفتمان­های بدیل پیشنهادی شامل جمع گرایی، نگاه جهانشمول، نگاه جهانی، گفتگوی تمدن ها و صلح طلبی، شفافیت، سیستمی برپایه تعهد، اعتماد و حسن نیت بودند. در لایه علل کلان اجتماعی بدیل، رونق اقتصادی، بازیابی اعتماد از دست رفته، اقتصاد پایدار و سیاست پایدار و بازبینی ارتباط صنعت و دانشگاه را پیشنهاد نمودند.

در این مطالعه، مفاهیم مرتبط با پدیده­ی مهاجرت معکوس نخبگان به صورت زیر شناسایی شدند:

 

جدول 1: مفاهیم مرتبط با مهاجرت معکوس نخبگان

مفاهیم مرتبط با مهاجرت معکوس نخبگان

شغل و عوامل اقتصادی

شرایط اقتصادی و عوامل عرضه و تقاضای بازار کار      

عوامل مرتبط با اجتماع 

دوگانگی، فساد، شفافیت، نگرش­ها و انتظارات جامعه، امنیت ادراک شده، آزادی­های اجتماعی، فیلترهای سیاستگذاران، فشارهای اجتماعی، روابط بین­الملل و نگرانی نسبت به آینده فرزندان.

عوامل روان­شناختی

فردگرایی، دلبستگی خانوادگی، احساس یکپارچگیِ خود و حس تعلق.